Göktürkçede Sayılar

12 Haziran 2010 - Cumartesi | 0:02  

Orhun Yazıtları’nda sayılar, yazı ile belirtilmiştir. Sözcük düzeyinde kalan bu sayıların, rakamla yazılışı kaynaklarda bulunmamaktadır. Göktürkçede ya rakam tamgaları bulunmamaktadır ya da yazılı kaynaklarda geçmediği için (güçlü olasılık) bilinmemektedir. Eski Türkçede sayılar, “bir, eki, üç, tört, biş, altı, yiti, sekiz, tokuz, on” diye telaffuz edilir. Yazıtlarda sayıların kullanıldığı bir bölüm, şöyledir:

Yukarıdaki örnek metinde, Eski Türkçede “yiti yigirmi” olarak okunan sayının, bugünkü Türkçede “on yediye” karşılık geldiğini görebiliriz. Göktürk yazısında sayıların yazımıyla ilgili kuralları, şöyle sıralayabiliriz:

1- Herhangi bir onluk sayıdan (10, 30, 50 gibi) “önce”, herhangi bir birlik sayı (1, 4, 6 gibi) gelirse; onluk sayıdan bir tane düşürülür ve onluktan önce gelen sayı ona eklenir. Örneğin “biş otuz” sayısında, “biş” birlik sayısı “otuz” onluk sayısından önce geldiği için, “otuz” onluğundan bir tane düşürüp, elde edilen “yirmi” sayısının üzerine “beş” birliğini ekliyoruz. Böylece “biş otuz” sayısını, “yirmi beş” biçiminde günümüz sayı sistemine aktarıyoruz.

2- Herhangi bir onluk sayıdan “sonra”, “artukı” (bugünkü artı gibi) edatını takip eden bir birlik sayı gelirse; onluk sayının üzerine birlik sayı doğrudan eklenir. Örneğin “yigirmi artukı yiti” sayısını, “yirmi yedi” biçiminde günümüz sayı sistemine aktarabiliriz.

3- Göktürk yazısındaki yüzlük ve binlik sayılar, günümüzdeki gibidir. “Biş yüz” sayısı, bugünkü “beş yüz” sayısıyla aynıdır. Aynı şekilde “üç bin” sayısı da günümüzdeki gibidir.

Şimdi öğrenmeyi pekiştirmek için birkaç örnek verelim: bir toksan [81]; otuz artukı eki [32]; altı yüz artukı tört kırk [634]; üç bin yiti yüz artukı biş yigirmi [3715]; tört yüz artukı sekiz elli [448]


Bu konuya 10 yorum yapılmış.


  1. Ayça

    23 Ekim 2010 - Cumartesi | 17:25

    Öncelikle bilgilendirme için teşekkür ederim.

    Dikkatimi çekti de “Maymun yılı” deniyor. Bu tarz yıllar çinlilere has değil miydi?

  2. Orkun Kutlu

    26 Ekim 2010 - Salı | 00:17

    Ayça Hanım,
     
    Türkler’in yarattığı takvimin adı “12 Hayvanlı TÜRK Takvimi”dir. Bu takvimde, yıllar hayvan adlarına göre adlandırılmıştır. TÜRK – Çin ilişkilerinin sıkı olması nedeniyle Çinlilerin de buna benzer takvim çalışmaları olmuş olabilir; fakat bu durum 12 Hayvanlı takvimin TÜRKlere ait olduğunu değiştirmez.
     
    Esenlikle…

  3. Jambul Eraliyev

    21 Kasım 2010 - Pazar | 15:27

    Orkun Bey, Ayça Hanım’a verdiğiniz cevapta çok haklısınız. Köktürk yazıtlarında geçen atasözleri ve deyimler hakkında yardımcı olabilirmisiniz? Teşekkürler

  4. Orkun Kutlu

    2 Aralık 2010 - Perşembe | 03:02

    Jambul kandaşım,
     
    Göktürkçede geçen deyim ve atasözleri için “Göktürkçenin Söz Varlığı” adlı sayfamıza bakabilirsiniz. O zaman Göktürkçenin deyim ve atasözü varlığı açısından ne kadar zengin olduğunu örneklerle görebilirsiniz.
     
    Esenlikle…

  5. ufuk çatık

    8 Aralık 2011 - Perşembe | 18:51

    Peki sayıların yazısı yokmu 1234… diye?

  6. akyil

    24 Ocak 2012 - Salı | 00:35

    Şu an için bilinen rakam tamgaları yok.

  7. yuksel

    7 Nisan 2012 - Cumartesi | 19:24

    ben rakamları merak ettim fakat bilinen oki yok bu konuda yardın-mcı olacak kandaşlara teşekkürler.esen kalın

  8. mehmet

    14 Mayıs 2012 - Pazartesi | 20:13

    (hayatı akışına bırak) kelimesinin göktürkçe  aynı anlamı taşıyan yazılımı gereklmektedir yardımcı olursanız sevinirim.

  9. can

    28 Haziran 2012 - Perşembe | 17:47

    mutlaka olmalı neden ortaya çıkarmıyorlar bizim sayı tamga larımızı açep??

  10. afra deniz azra

    9 Aralık 2012 - Pazar | 17:56

    Çok bilgilendirici teşekkürler işime yaradı.


Yorum yap!