Göktürk (Orhun) Alfabesi

11 Haziran 2010 - Cuma | 22:20  

Türklerin siyasal varlık olarak tarih sahnesine çıkmaları, Milattan önceki yüzyıllara, Hiung-nu`lar dönemine kadar geriye gitmektedir. Hunlar döneminde yazının kullanıldığına ilişkin bazı kayıtlar olmakla birlikte, bu yazının niteliği hakkında açık bilgilere sahip değiliz. Bu yüzden Türklerin kullandıkları kesin olarak bilinen ilk alfabe Göktürkler döneminde yaygınlık kazanan Göktürk alfabesidir. Son yıllarda Issık-Göl yakınındaki bir kurganda bulunan iki satırdan oluşan yazı, Göktürk alfabesi karaterinde olup, M.Ö. V.-IV. yüzyıllara tarihlenmektedir. Bu yüzden de Göktürklere bağlanan ilk Türk yazısının Göktürk Kağanlığı`nın kuruluşundan yüzyıllarca önce bulunduğunu kabul etmek gerekmektedir.

İlk Türk alfabesinden günümüze kalan en büyük kalınıtılar Göktürkler döneminde dikilen yazıtlarda karşımıza çıkmaktadır. Çözülüp değerlendirilmeleri ancak XIX. yüzyıl sonunda mümkün olmuştur. Bunlardan ilk bulunanları Yenisey Irmağı boyundaki yazıtlar olmuştu. 1889′da da Orhon yazıtları diye anılan iki büyük yazıt daha ortaya çıkarılmıştı. Öteki yazıtlardan farklı olarak bunların arka yüzlerinde Çince metinler de vardı. Yani Ankara`daki Augustus Tapınağı`nda olduğu gibi iki ayrı dilde yazılmışlardı. Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen, 1893`te bu yazıtları çözmüş, böylece bunların Kültigin ve Bilge Kağan tarafından diktirildikleri, yazının Türklere özgü bir alfabe, dilin de eski Türkçe olduğu meydana çıkarılmıştı.

Anıtların öneminden ötürü Orhon alfabesi diye de anılan Göktürk alfabesinin kökenine gelince, bu konuda çok farklı görüş ve iddialar bulunmaktadır. Bu alfabede kullanılan işaretler, Runik diye adlandırılan eski Iskandinav yazısındaki işaretlere benzediğı için Runik karakterli sayılmış ve o alfabeyle ilişkilli olabileceği öne sürülmüştür.Yazıyı çözen Thomsen, bu Türk alfabesinin Arani alfabesinden türemiş olabilece görüşünü savunmuştu. Buna karsın Aristov gibi Rus bilginleri, bu yazıdaki işaretlerin eski Türk damgalarından alınmış olabileceğine dikkatleri çekmiştir. A. Cevat Emre ise, Göktürk yazısının Sümer yazısı ile aynı kökten gediğini varsaymıştır. Bütün bu değişik, hatta çelişik savlar arasinda söylenebilecek şey, bilim çevrelerinde en çok Thomsen’ın görüşünün tutunduğudur.

Göktürkler çağında yaygınlaşan bu ilk Türk alfabesi, yazıtlar dışında yazma eserlerde de kullanılmıştır. Doğu Türkistan Yazmaları diye adlandırılan eserler bunu kanıtlamaktadır. Bu alfabenin Göktürkler`den sonra gelen Uygurlar döneminde de bir süre kullanıldığı görülmektedir. 759-760 yıllarında dikilen Şine-Usu yazıtı ile son yıllarda bulunan Taryat Yazıtı bunu göstermektedir. Bunun dışında Göktürk alfabesi, bazı değişikliklerle Bulgarlar,Hazarlar, Peçenekler ve Sekeller tarafından da kullanılmış ve böylece Orta Asya`dan Avrupa içlerine kadar yayılmıştır.

Göktürk alfabesindeki 38 harf, aşağıdaki tabloda toplu hâlde gösterilmiştir. Bu tablo, Orhun yazısını öğrenirken, özellikle ünsüzlerin kalınlık – incelik durumlarını anımsamak amacıyla sıkça kullanılacaktır.


Bu konuya 369 yorum yapılmış.


Yorum Sayfası: [37] 36 35 34 33 32 31 30 29 28 271 »

  1. Babürhan

    7 Mart 2015 - Cumartesi | 11:52

    öncelıkle :Sa arkadaslar asağıdakı lınkten alabılırsınız bunların atacağı yok ben atayım http://www.bilgitay.net/orhun/index.php bu sitenın sol tarafında metın var orayı sılın ve sımdıkı turkce ıle gokturkce kelıme yazdırın k gelsın 

  2. ahmet tunca

    25 Şubat 2015 - Çarşamba | 01:08

    Rica etsem lütfen bana” Ahmet ” ve Esen ismini göktürkce olarak yazarmisiniz malesef hiç bir yerde bulamıyorum :( şimdiden teşekkür ederim 

  3. Ramazan Yurtsev

    11 Şubat 2015 - Çarşamba | 12:10

    Sayın ilgili ; HANAY kelimesinin gök alfabesinde nasıl yazılıyor yardımcı olursanız memnun olurum saygılarımla cahşılar.

  4. çiğdem

    9 Şubat 2015 - Pazartesi | 21:05

    mereba adım çiğdem adımı göktürk alfabesi ile yazan varmı

  5. yusuf

    8 Şubat 2015 - Pazar | 15:12

    YUSUF isimini Göktürk alfabesi ile yazar mısınız . 

  6. hakan

    7 Şubat 2015 - Cumartesi | 15:22

    Hakan yazamıyorum yardım lutfen

  7. oguz

    4 Kasım 2014 - Salı | 15:18

    oguz isminin  Göktürkcesini yaza bilirmisiniz

  8. Kızın Biri

    3 Ekim 2014 - Cuma | 13:49

    Selâmün Aleyküm cümleten,
    Göktürkçe isim yazar mısınız diye sormuşsunuz ama hâlâ bir cevap yok değil mi?
    Bana bu adresten ulaşabilirsiniz
    Isminizi Göktürkçe yazayım

  9. KISMET

    17 Eylül 2014 - Çarşamba | 15:41

    merhaba,
    BURÇİN ismini göktürk alfabesi ile çevirisini arıyorum.yardımcı olabilirmisiniz.


  10. Yorum Sayfası: [37] 36 35 34 33 32 31 30 29 28 271 »

Yorum yap!