Göktürk (Orhun) Alfabesi

11 Haziran 2010 - Cuma | 22:20  

Türklerin siyasal varlık olarak tarih sahnesine çıkmaları, Milattan önceki yüzyıllara, Hiung-nu`lar dönemine kadar geriye gitmektedir. Hunlar döneminde yazının kullanıldığına ilişkin bazı kayıtlar olmakla birlikte, bu yazının niteliği hakkında açık bilgilere sahip değiliz. Bu yüzden Türklerin kullandıkları kesin olarak bilinen ilk alfabe Göktürkler döneminde yaygınlık kazanan Göktürk alfabesidir. Son yıllarda Issık-Göl yakınındaki bir kurganda bulunan iki satırdan oluşan yazı, Göktürk alfabesi karaterinde olup, M.Ö. V.-IV. yüzyıllara tarihlenmektedir. Bu yüzden de Göktürklere bağlanan ilk Türk yazısının Göktürk Kağanlığı`nın kuruluşundan yüzyıllarca önce bulunduğunu kabul etmek gerekmektedir.

İlk Türk alfabesinden günümüze kalan en büyük kalınıtılar Göktürkler döneminde dikilen yazıtlarda karşımıza çıkmaktadır. Çözülüp değerlendirilmeleri ancak XIX. yüzyıl sonunda mümkün olmuştur. Bunlardan ilk bulunanları Yenisey Irmağı boyundaki yazıtlar olmuştu. 1889′da da Orhon yazıtları diye anılan iki büyük yazıt daha ortaya çıkarılmıştı. Öteki yazıtlardan farklı olarak bunların arka yüzlerinde Çince metinler de vardı. Yani Ankara`daki Augustus Tapınağı`nda olduğu gibi iki ayrı dilde yazılmışlardı. Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen, 1893`te bu yazıtları çözmüş, böylece bunların Kültigin ve Bilge Kağan tarafından diktirildikleri, yazının Türklere özgü bir alfabe, dilin de eski Türkçe olduğu meydana çıkarılmıştı.

Anıtların öneminden ötürü Orhon alfabesi diye de anılan Göktürk alfabesinin kökenine gelince, bu konuda çok farklı görüş ve iddialar bulunmaktadır. Bu alfabede kullanılan işaretler, Runik diye adlandırılan eski Iskandinav yazısındaki işaretlere benzediğı için Runik karakterli sayılmış ve o alfabeyle ilişkilli olabileceği öne sürülmüştür.Yazıyı çözen Thomsen, bu Türk alfabesinin Arani alfabesinden türemiş olabilece görüşünü savunmuştu. Buna karsın Aristov gibi Rus bilginleri, bu yazıdaki işaretlerin eski Türk damgalarından alınmış olabileceğine dikkatleri çekmiştir. A. Cevat Emre ise, Göktürk yazısının Sümer yazısı ile aynı kökten gediğini varsaymıştır. Bütün bu değişik, hatta çelişik savlar arasinda söylenebilecek şey, bilim çevrelerinde en çok Thomsen’ın görüşünün tutunduğudur.

Göktürkler çağında yaygınlaşan bu ilk Türk alfabesi, yazıtlar dışında yazma eserlerde de kullanılmıştır. Doğu Türkistan Yazmaları diye adlandırılan eserler bunu kanıtlamaktadır. Bu alfabenin Göktürkler`den sonra gelen Uygurlar döneminde de bir süre kullanıldığı görülmektedir. 759-760 yıllarında dikilen Şine-Usu yazıtı ile son yıllarda bulunan Taryat Yazıtı bunu göstermektedir. Bunun dışında Göktürk alfabesi, bazı değişikliklerle Bulgarlar,Hazarlar, Peçenekler ve Sekeller tarafından da kullanılmış ve böylece Orta Asya`dan Avrupa içlerine kadar yayılmıştır.

Göktürk alfabesindeki 38 harf, aşağıdaki tabloda toplu hâlde gösterilmiştir. Bu tablo, Orhun yazısını öğrenirken, özellikle ünsüzlerin kalınlık – incelik durumlarını anımsamak amacıyla sıkça kullanılacaktır.


Bu konuya 224 yorum yapılmış.


Yorum Sayfası: « 2311 10 9 8 7 6 5 4 3 2 [1] Hepsini göster!

  1. renkli51

    24 Eylül 2010 - Cuma | 21:50

    KUZUM yazar mısınız tşkler.

  2. Orkun Kutlu

    23 Eylül 2010 - Perşembe | 18:14

    Otto takma adlı kandaşım,
     
    “Doğucan” adının Göktürkçe yazılışı aşağıdaki gibidir:
     

     
    Gökçen kandaşım,
     
    Adınızın Göktürkçe yazılışı aşağıdaki gibidir:
     

     
    Esenlikle…
     
    TTK!

  3. Gökçen

    22 Eylül 2010 - Çarşamba | 14:29

    Merhaba Gökçen isminin Göktürkçe çevirisini istiyorum şimdiden ilginize teşekkürler.

  4. Otto

    22 Eylül 2010 - Çarşamba | 13:21

    Doğucan ismini çevirir misiniz lütfen?

  5. Orkun Kutlu

    21 Eylül 2010 - Salı | 06:23

    Timurçin kandaşım,
     
    “Serdar” adı Farsça kökenli bir sözcük olduğundan, yazımı ancak kuralları en doğru biçimde uygulayarak tahmin edilebilir. Bu adın Göktürkçe yazılışı aşağıdaki gibi olmalıdır:
     

     
    Posteri bastırdıktan sonra bizimle de paylaşırsanız seviniriz.
     
    Dorukhan ve Mert kandaşlarım, sizlere e-posta yoluyla yanıt verdiğim için burada ayrıca bir şey yazmaya gerek duymuyorum.
     
    Esenlikle…

  6. timurcin yilmaz

    21 Eylül 2010 - Salı | 02:33

    Merhaba, benim icin serdar ismini cevirebilirmisiniz? Bir Poster yapip dogum günü hediyesi olarak vermek istiyorum. Cok sevinirim. simdiden tesekkürler ve basarilar…

  7. Dorukhan Alpagu

    13 Eylül 2010 - Pazartesi | 21:49

    Üstad Alpagu ismini Göktürk alfabesinde yazıp gönderirseniz çok sevenirim. Tanrı Türkü Korusun ve Yüceltsin.

  8. mert

    13 Eylül 2010 - Pazartesi | 01:25

    Selam bana mert büşra ve nurgül yazılarını çevirebilirmisiniz çevirdiketn sonra e postama atabilirmisiniz.

  9. Orkun Kutlu

    28 Ağustos 2010 - Cumartesi | 04:44

    Doğan kandaşım,
     
    İlginiz ve desteğiniz için çok teşekkür ederim. Fransa’da Türk’ün milli harflerini kullanacak olmanız çok güzel ve gurur verici. Fakat bu harfleri kullanmanızın “TÜRKÇÜ” bir duruşu ortaya koyması yönüyle, “PanTürkist” takma adını kullanmanız ve Göktürk harflerini bu ad için kullanmanız bence pek doğru olmaz. Sonuçta Göktürkçeyi bilmeyen kişi orada PanTürkist yazdığını bilmez. Bilmeyen kişiye açıklarken de orada “panTürkist” anlamına gelen “Türkçü” adı yazıyor dersen, daha anlamlı olur diye düşünüyorum. Yine de karar sizin. Ben iki adın yazılışını da aşağıda gösteriyorum:
     
    Pantürkist - Türkçü
     
    Esenlikle kalın.
     
    TTK!

  10. Dogan

    27 Ağustos 2010 - Cuma | 19:39

    Selam guzel siteniz var ve basarilar dilerim. benim istediyim Gokturkce’de PANTURKISTE adini bana yazarsaniz çok memnun olurum. Saygilar
    Fransa’dan


  11. Yorum Sayfası: « 2311 10 9 8 7 6 5 4 3 2 [1] Hepsini göster!

Yorum yap!